# İllere Göre İnsani Gelişme Endeksi

81 ilde insani gelişme (beşeri kalkınma) endeksi: en gelişmiş iller, yaşam beklentisi, eğitim ve gelir endeksleri, 2018 yılından bu yana değişim.

- Adres: https://finansmetre.com/veri/illere-gore-insani-gelisme-endeksi
- Açıklanma tarihi: 24 Mart 2025
- Kaynak: TÜİK
- Lisans: CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/); kaynak olarak Finansmetre gösterilir

2022 yılında insani gelişme (beşeri kalkınma) endeksi en yüksek il Ankara (0,891), en düşük il Ağrı (0,748); Türkiye 0,854.

**2022 yılında insani gelişme endeksi en yüksek il: Ankara:** 0,891 (insani gelişme (beşeri kalkınma) endeksi)

2022 yılında Türkiye'nin endeksi 0,854 (çok yüksek insani gelişme); 2018 yılında 0,844 idi.

Kaynak: [TÜİK, İl Seviyesinde Beşeri Kalkınma Endeksi 2018–2022 bülteni](https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/57936)

**Grafik: İnsani gelişme endeksi en yüksek 10 il, 2022.** 2022 yılında illere göre insani gelişme (beşeri kalkınma) endeksi. En yüksek Ankara 0,891, en düşük Bolu 0,862

**Grafik: Türkiye'de insani gelişme endeksi ve alt endeksleri, 2018–2022.** Yıllık, beşeri kalkınma endeksi ve alt endeksleri (TÜİK). Çizgiler: insani gelişme endeksi, yaşam beklentisi endeksi, eğitim endeksi ve gelir endeksi. 2018: 0,844, 0,902, 0,783 ve 0,853 → 2022: 0,854, 0,882, 0,807 ve 0,875

## Bütün iller

| İl | Endeks | Yaşam beklentisi | Eğitim | Gelir | Değişim, 2018–2022 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ankara | 0,891 | 0,911 | 0,852 | 0,912 | +%1,36 |
| İstanbul | 0,886 | 0,901 | 0,832 | 0,929 | +%1,11 |
| Kocaeli | 0,886 | 0,887 | 0,824 | 0,952 | +%1,26 |
| İzmir | 0,870 | 0,894 | 0,824 | 0,895 | +%1,45 |
| Muğla | 0,867 | 0,912 | 0,815 | 0,875 | +%0,77 |
| Yalova | 0,866 | 0,891 | 0,822 | 0,887 | +%1,21 |
| Eskişehir | 0,864 | 0,891 | 0,829 | 0,874 | +%0,94 |
| Antalya | 0,863 | 0,898 | 0,814 | 0,878 | +%0,28 |
| Tekirdağ | 0,862 | 0,879 | 0,788 | 0,926 | +%0,67 |
| Bolu | 0,862 | 0,909 | 0,801 | 0,879 | +%1,48 |
| Tunceli | 0,861 | 0,935 | 0,810 | 0,842 | +%1,45 |
| Bilecik | 0,861 | 0,886 | 0,807 | 0,892 | +%1,62 |
| Bursa | 0,856 | 0,888 | 0,803 | 0,881 | +%0,37 |
| Kırklareli | 0,856 | 0,876 | 0,804 | 0,891 | +%1,40 |
| Çanakkale | 0,855 | 0,885 | 0,804 | 0,879 | +%1,54 |
| Artvin | 0,854 | 0,909 | 0,802 | 0,855 | +%1,56 |
| Erzincan | 0,853 | 0,910 | 0,803 | 0,850 | +%1,56 |
| Kırıkkale | 0,852 | 0,880 | 0,805 | 0,873 | +%1,79 |
| Karaman | 0,849 | 0,900 | 0,790 | 0,861 | +%1,49 |
| Kayseri | 0,848 | 0,888 | 0,807 | 0,852 | +%1,27 |
| Sakarya | 0,846 | 0,883 | 0,805 | 0,853 | +%1,26 |
| Denizli | 0,842 | 0,894 | 0,787 | 0,849 | +%0,58 |
| Mersin | 0,842 | 0,887 | 0,782 | 0,861 | +%1,08 |
| Isparta | 0,842 | 0,902 | 0,810 | 0,816 | +%0,87 |
| Balıkesir | 0,841 | 0,881 | 0,796 | 0,849 | +%1,54 |
| Burdur | 0,841 | 0,908 | 0,792 | 0,827 | +%1,17 |
| Kırşehir | 0,840 | 0,889 | 0,797 | 0,836 | +%2,23 |
| Zonguldak | 0,840 | 0,884 | 0,780 | 0,859 | +%2,23 |
| Düzce | 0,839 | 0,883 | 0,792 | 0,843 | +%1,42 |
| Edirne | 0,838 | 0,875 | 0,795 | 0,844 | +%1,41 |
| Çankırı | 0,837 | 0,892 | 0,779 | 0,843 | +%3,92 |
| Uşak | 0,836 | 0,889 | 0,775 | 0,849 | +%1,19 |
| Konya | 0,836 | 0,890 | 0,776 | 0,846 | +%0,90 |
| Karabük | 0,836 | 0,892 | 0,798 | 0,819 | −%0,02 |
| Kütahya | 0,834 | 0,876 | 0,787 | 0,842 | +%1,62 |
| Trabzon | 0,831 | 0,908 | 0,806 | 0,784 | −%0,23 |
| Sivas | 0,831 | 0,894 | 0,789 | 0,814 | +%1,53 |
| Rize | 0,830 | 0,901 | 0,801 | 0,793 | −%0,03 |
| Elazığ | 0,830 | 0,898 | 0,795 | 0,801 | +%1,35 |
| Nevşehir | 0,830 | 0,887 | 0,788 | 0,818 | +%1,33 |
| Manisa | 0,830 | 0,878 | 0,748 | 0,870 | +%0,44 |
| Adana | 0,829 | 0,873 | 0,783 | 0,834 | +%0,98 |
| Malatya | 0,829 | 0,905 | 0,800 | 0,787 | +%1,22 |
| Bayburt | 0,828 | 0,909 | 0,794 | 0,788 | +%1,48 |
| Amasya | 0,828 | 0,894 | 0,789 | 0,805 | +%0,63 |
| Aydın | 0,827 | 0,893 | 0,776 | 0,816 | +%0,45 |
| Samsun | 0,827 | 0,885 | 0,791 | 0,807 | +%1,27 |
| Ardahan | 0,827 | 0,899 | 0,769 | 0,817 | +%2,54 |
| Kastamonu | 0,824 | 0,882 | 0,763 | 0,831 | +%1,74 |
| Kahramanmaraş | 0,824 | 0,897 | 0,753 | 0,828 | +%1,52 |
| Kilis | 0,823 | 0,863 | 0,786 | 0,821 | +%4,14 |
| Osmaniye | 0,822 | 0,877 | 0,783 | 0,808 | +%0,17 |
| Aksaray | 0,821 | 0,893 | 0,737 | 0,840 | +%1,31 |
| Çorum | 0,818 | 0,902 | 0,768 | 0,790 | +%1,36 |
| Gaziantep | 0,818 | 0,864 | 0,745 | 0,851 | +%1,97 |
| Niğde | 0,817 | 0,885 | 0,756 | 0,814 | +%1,18 |
| Bingöl | 0,816 | 0,912 | 0,784 | 0,761 | +%2,60 |
| Hatay | 0,815 | 0,875 | 0,753 | 0,822 | +%0,66 |
| Sinop | 0,815 | 0,888 | 0,769 | 0,794 | +%1,02 |
| Erzurum | 0,815 | 0,888 | 0,787 | 0,774 | +%1,17 |
| Hakkari | 0,812 | 0,912 | 0,762 | 0,770 | +%3,89 |
| Bartın | 0,811 | 0,877 | 0,771 | 0,790 | +%0,40 |
| Giresun | 0,811 | 0,907 | 0,776 | 0,757 | +%0,57 |
| Afyonkarahisar | 0,809 | 0,876 | 0,746 | 0,811 | +%0,41 |
| Adıyaman | 0,808 | 0,903 | 0,769 | 0,760 | +%1,27 |
| Mardin | 0,807 | 0,918 | 0,715 | 0,802 | +%3,05 |
| Iğdır | 0,807 | 0,909 | 0,735 | 0,787 | +%1,87 |
| Gümüşhane | 0,806 | 0,905 | 0,760 | 0,762 | +%1,20 |
| Batman | 0,806 | 0,902 | 0,757 | 0,767 | +%2,69 |
| Yozgat | 0,803 | 0,886 | 0,745 | 0,784 | +%0,79 |
| Ordu | 0,800 | 0,896 | 0,757 | 0,755 | −%0,06 |
| Kars | 0,797 | 0,900 | 0,739 | 0,762 | +%2,38 |
| Şırnak | 0,797 | 0,918 | 0,710 | 0,776 | +%4,00 |
| Tokat | 0,795 | 0,886 | 0,757 | 0,751 | +%0,68 |
| Siirt | 0,792 | 0,895 | 0,728 | 0,762 | +%2,90 |
| Diyarbakır | 0,785 | 0,894 | 0,730 | 0,741 | +%1,27 |
| Bitlis | 0,782 | 0,889 | 0,729 | 0,737 | +%2,46 |
| Muş | 0,769 | 0,886 | 0,685 | 0,748 | +%3,26 |
| Van | 0,764 | 0,887 | 0,716 | 0,704 | +%2,87 |
| Şanlıurfa | 0,751 | 0,877 | 0,667 | 0,725 | +%3,11 |
| Ağrı | 0,748 | 0,875 | 0,673 | 0,710 | +%3,84 |

## Türkiye'de insani gelişme endeksi, 2018–2022

| Yıl | Endeks | Yaşam beklentisi | Eğitim | Gelir | Yıllık değişim |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2022 | 0,854 | 0,882 | 0,807 | 0,875 | +%0,36 |
| 2021 | 0,851 | 0,884 | 0,802 | 0,868 | +%0,76 |
| 2020 | 0,844 | 0,887 | 0,795 | 0,853 | −%0,12 |
| 2019 | 0,845 | 0,897 | 0,790 | 0,852 | +%0,11 |
| 2018 | 0,844 | 0,902 | 0,783 | 0,853 | — |

## İnsani gelişme düzeyine göre il sayısı, 2018–2022

| Yıl | Çok yüksek (0,800 ve üzeri) | Yüksek (0,700–0,799) |
| --- | --- | --- |
| 2022 | 71 | 10 |
| 2021 | 68 | 13 |
| 2020 | 68 | 13 |
| 2019 | 64 | 17 |
| 2018 | 62 | 19 |

## Alt endekslerde en yüksek ve en düşük il, 2022

| Alt endeks | En yüksek | En düşük |
| --- | --- | --- |
| Yaşam beklentisi | Tunceli (0,935) | Kilis (0,863) |
| Eğitim | Ankara (0,852) | Şanlıurfa (0,667) |
| Gelir | Kocaeli (0,952) | Van (0,704) |

Endeks TÜİK'in il düzeyindeki beşeri kalkınma endeksidir: Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı'nın (UNDP) insani gelişme endeksi (Human Development Index), aynı yöntemle illerin rakamlarından hesaplanır.

Endeks ve alt endeksler TÜİK'in yazdığı gibi üç ondalıkla yazılır; sıra ve değişimler TÜİK'in yuvarlanmamış rakamlarından hesaplanır. Bu yüzden üç ondalıkta eşit görünen iki il farklı sırada durabilir. Yıllık değişim TÜİK'in, il tablosundaki değişim bu sayfanın hesabıdır.

İllerin kişi başına geliri illere göre kişi başına gelir sayfasında, Türkiye'nin doğuşta beklenen yaşam süresi beklenen yaşam süresi sayfasındadır.

Kaynağı nasıl okuyoruz: [Türkiye İstatistik Kurumu](https://finansmetre.com/kaynak/tuik#kabul-kurallari)

## Sık sorulan sorular

### En gelişmiş il hangisi?

TÜİK'in il düzeyindeki beşeri kalkınma (insani gelişme) endeksine göre 2022 yılında endeksi en yüksek iller Ankara (0,891), İstanbul (0,886), Kocaeli (0,886), İzmir (0,870) ve Muğla (0,867). En düşük iller Ağrı (0,748), Şanlıurfa (0,751), Van (0,764), Muş (0,769) ve Bitlis (0,782).

### Türkiye'nin insani gelişme endeksi kaç?

TÜİK'e göre 2022 yılında Türkiye'nin beşeri kalkınma (insani gelişme) endeksi 0,854; bu değer Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı'nın (UNDP) sınırlarına göre çok yüksek insani gelişme düzeyidir. Endeks 2018 yılında 0,844 idi; 2018–2022 arasında %1,11 arttı. 2022 yılında yaşam beklentisi endeksi 0,882, eğitim endeksi 0,807, gelir endeksi 0,875.

### İnsani gelişme endeksi nasıl hesaplanır?

Endeks, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı'nın (UNDP) yöntemiyle üç boyuttan hesaplanır: doğuşta beklenen yaşam süresinden yaşam beklentisi endeksi, 25 yaş ve üzerindekilerin ortalama eğitim süresi ile okula başlayan bir çocuğun muhtemel eğitim süresinden eğitim endeksi, satın alma gücü paritesiyle ve bölgesel fiyat farklarıyla düzeltilmiş kişi başına gayrisafi yurt içi hasıladan (logaritmik ölçekle) gelir endeksi. Her biri belirlenmiş en düşük ve en yüksek değerlere göre 0 ile 1 arasına getirilir, üst sınırı aşan gösterge sınıra eşitlenir; endeks üçünün geometrik ortalamasıdır ve bire yaklaştıkça gelişmişlik yüksektir. Endeks 0,800 ve üzerindeyse çok yüksek, 0,700 ile 0,799 arasındaysa yüksek, 0,550 ile 0,699 arasındaysa orta, daha düşükse düşük insani gelişme düzeyi sayılır.

### İnsani gelişme endeksi en çok artan iller hangileri?

2018–2022 arasında Türkiye'nin endeksi %1,11 arttı. Endeksi en çok artan iller Kilis (+%4,14), Şırnak (+%4,00), Çankırı (+%3,92), Hakkari (+%3,89) ve Ağrı (+%3,84); endeksi düşen iller Trabzon (−%0,23), Ordu (−%0,06), Rize (−%0,03) ve Karabük (−%0,02).

### Kaç il çok yüksek gelişmişlik düzeyinde?

UNDP'nin sınırlarına göre 2022 yılında 71 il çok yüksek (0,800 ve üzeri) ve 10 il yüksek (0,700–0,799) insani gelişme düzeyindeydi. 2018 yılında 62 il çok yüksek (0,800 ve üzeri) ve 19 il yüksek (0,700–0,799) düzeydeydi.

### Beşeri kalkınma endeksi ile insani gelişme endeksi aynı mı?

Evet. İkisi de Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı'nın (UNDP) Human Development Index adlı endeksinin Türkçe adıdır: TÜİK beşeri kalkınma endeksi der, yaygın kullanımda insani gelişme endeksi denir. TÜİK endeksi UNDP'nin yöntemiyle Türkiye için ve ilk kez il düzeyinde hesapladı; UNDP'nin ülkeler için yayımladığı değer kendi veri kaynaklarıyla hesaplandığından bu sayfadaki Türkiye değerinden ayrılabilir.

### İl düzeyinde insani gelişme endeksi ne zaman açıklanır?

TÜİK il düzeyindeki beşeri kalkınma endeksini haber bülteniyle açıklar. İlk bülten 24 Mart 2025 tarihinde 2018–2022 yıllarını kapsadı; TÜİK bir sonraki bülteni Aralık 2027 için duyurdu.

## İlgili sayfalar

- [İllere Göre Kişi Başına Gelir](https://finansmetre.com/veri/illere-gore-kisi-basina-gelir.md)
- [Beklenen Yaşam Süresi](https://finansmetre.com/veri/beklenen-yasam-suresi.md): 78,5 (2023–2025 dönemi, doğuşta beklenen yaşam süresi (yıl))
- [İllere Göre Nüfus](https://finansmetre.com/veri/illere-gore-nufus.md)
- [Bölgelere Göre Fiyat Düzeyi](https://finansmetre.com/veri/bolgelere-gore-fiyat-duzeyi.md)

## Kaynak gösterimi

2022 yılında insani gelişme (beşeri kalkınma) endeksi en yüksek il Ankara (0,891), en düşük il Ağrı (0,748); Türkiye 0,854. Kaynak: TÜİK, İl Seviyesinde Beşeri Kalkınma Endeksi 2018–2022 bülteni, https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/57936 (açıklanma tarihi 24 Mart 2025); derleyen: Finansmetre, https://finansmetre.com/veri/illere-gore-insani-gelisme-endeksi

- Paylaşım görseli (PNG, 1200 × 630): https://finansmetre.com/veri/illere-gore-insani-gelisme-endeksi/gorsel