Maaş Zammı ve Enflasyon Hesaplama

Zammın enflasyonu karşılayıp karşılamadığı nasıl hesaplanır?

Her maaş kendi ayının fiyatlarıyla ölçülür: eski maaş ödendiği ayın, yeni maaş da kendi ayının tüketici fiyat endeksiyle (TÜFE). İki ay arasındaki enflasyon, yeni ayın endeksinin eski ayın endeksine oranından bulunur. Eski maaşın alım gücünü yeni ayda korumak için gereken net de aynı oranla hesaplanır ve kuruşa yuvarlanır.

Gereken maaş = Eski maaş × (Yeni ayın endeksi ÷ Eski ayın endeksi)

Reel değişim = (Yeni maaş ÷ Eski maaş) ÷ (Yeni ayın endeksi ÷ Eski ayın endeksi) − 1

Zam oranı yeni maaşın eski maaşa göre değişimi, reel değişim alım gücünüzdeki değişimdir. Zam oranı enflasyondan yüksekse zam enflasyonu karşılamış, düşükse karşılamamıştır. İki oran iki ondalıkla yazıldıkları hâlleriyle karşılaştırılır; aynı yazılıyorlarsa zam enflasyon kadardır.

Bu ölçüm ne anlama gelir?

Her maaşı kendi ayının fiyatlarıyla ölçmek, maaşın ödendiği ay harcandığını varsayar. Eski ay olarak eski maaşı ilk aldığınız ayı (önceki zammın ayını), yeni ay olarak zamlı maaşı ilk aldığınız ayı seçin; yılda bir zam alan biri için örneğin bir yılın ocağını ve bir sonraki yılın ocağını. Sonuç, zammın iki zam arasındaki fiyat artışını karşılayıp karşılamadığını gösterir. Zamdan önceki son ayı (örneğin aralığı) seçmek yalnız bir aylık enflasyonu ölçer ve zammı olduğundan iyi gösterir. Fiyatlar zamdan sonra da artar: yeni maaşın ayı son açıklanan TÜFE ayından önceyse hesaplayıcı, yeni maaşın o aydan bu yana kaybettiği alım gücünü ve son ayın fiyatlarıyla aynı alım gücü için gereken neti de gösterir.

Hangi ayın neti girilmeli?

Net maaş yıl içinde değişir: zam olmadan da aralık neti ocak netinden düşük çıkabilir; bu fark fiyatlardan değil vergiden gelir. Her maaş için seçtiğiniz ayın, yani o maaşı ilk aldığınız ayın netini girin. Yılda bir zam alıyorsanız bu iki yılın aynı ayıdır (örneğin iki ocak) ve dilim etkisi sonuca girmez; yılda iki zam alıyorsanız temmuz neti dilim yüzünden düşük olabilir ve temmuzdan ocağa zam olduğundan büyük görünebilir. Hesaplayıcı girilen netleri olduğu gibi kullanır.

Sonuç kimin enflasyonunu gösterir?

Hesap TÜİK'in tüketici fiyat endeksiyle (TÜFE), yani ortalama bir tüketim sepetiyle yapılır; sizin sepetinizin enflasyonu değildir. Seçilebilen aylar, endeksin açıklanmış aylarıdır.

Asgari ücretle karşılaştırma

Hesaplayıcı aynı dönemde bekâr bir işçinin net asgari ücretindeki değişimi de gösterir: eski ayın ve yeni ayın içinde bulunduğu asgari ücret dönemlerinin netleri karşılaştırılır, reel değişim aynı TÜFE oranıyla bulunur. Asgari ücret bir yılda iki kez belirlendiyse dönemler ocak–haziran ve temmuz–aralıktır; bir kez belirlendiyse dönem bütün yıldır. Asgari geçim indiriminin uygulandığı yıllarda net, bekâr bir işçinin indirimini içerir.

Yıllar içinde: birden çok maaş, memur ve emekli zammı

Yıllar içinde hesabı en çok on maaşı birlikte ölçer: her maaş bir öncekine göre artışıyla, aradaki enflasyonla ve son açıklanan TÜFE ayının fiyatlarıyla yazılır; sonuç, ilk maaştan son TÜFE ayına kadar alım gücünüzdeki değişimdir. Memur zammıyla seçeneğinde bildiğiniz bir aydaki maaşınıza sonraki her ocak ve temmuz zammı uygulanır: toplu sözleşme oranı ile enflasyon farkı, kanunla belirlenen dönemlerde kanunun oranı. Emekli Sandığı emeklileri de bu zammı alır. SSK ve Bağ-Kur emekli zammıyla seçeneğinde aylığa 5510 sayılı Kanunun 55. maddesine göre altı aylık TÜFE değişimi, kanunla başka belirlenen dönemlerde kanunun artışı uygulanır.

Grafik dört çizgiyi ilk ayda 100 alarak gösterir: maaşınız, fiyatlar (TÜFE), bekâr bir işçinin net asgari ücreti ve dolar kuru (Merkez Bankası'nın aylık ortalama döviz satış kuru). Bir çizgi 200'e ulaştıysa, gösterdiği değer ilk aydan bu yana iki katına çıkmıştır. Memur zammında Temmuz 2023 ilave ödemesi ve taban aylığa eklenen tutarlar, emekli zammında en düşük emekli aylığı tutarı ve bayram ikramiyesi hesaba girmez; net maaş vergi dilimi yüzünden zamdan farklı artabilir.

Sözlükte: Enflasyon, Tüketici fiyat endeksi (TÜFE), Net ücret